Tłuszcze (lipidy, tłuszczowce) są jednym z trzech podstawowych składników odżywczych niezbędnych do prawidłowego funkcjonowania organizmu.

Tłuszcze to zróżnicowana grupa związków organicznych, do której zaliczamy: kwasy tłuszczowe, cholesterol, sterole, stanole, woski, fosfolipidy.

 

Większość tłuszczów w naszej diecie to trójglicerydy, czyli estry glicerolu i trzech cząsteczek kwasów tłuszczowych (atomów węgla, tlenu oraz wodoru); są to tłuszcze proste. Tłuszcze złożone mogą dodatkowo zawierać np. fosfor, azot i siarke.

Tłuszcze dzieli się ze względu na:

budowę cząsteczki (tłuszcze proste i tłuszcze złożone),

pochodzenie tłuszczów (tłuszcze roślinne i tłuszcze zwierzęce),

liczbę wiązań podwójnych w łańcuchu węglowym (tłuszcze nasycone i tłuszcze nienasycone),

ze względu na długość łańcucha (krótko-, średnio- i długołańcuchowe),

pozycję pierwszego wiązania podwójnego (izomery cis i izomery trans).

Kwasy tłuszczowe nasycone- SFA (saturated fatty acids)- nie tworzą żadnych podwójnych wiązań i różnią się od siebie liczbą atomów węgla w łańcuchu.

 

Kwasy tłuszczowe nienasycone- UFA (unsaturated fattyacids)- dzieli się na kwasy jednonienasycone oraz wielonienasycone.

 

Kwasy jednonienasycone- JNKT (jednonienasycone kwasy tłuszczowe), MUFA (monounsaturated fatty acids)- to cząsteczki tłuszczów posiadające jedno nienasycone podwójne wiązanie.

 

Wielonienasycone kwasy tłuszczowe- WNKT (wielonienasycone kwasy tłuszczowe), PUFA (polyunsaturated fatty acids)- to tłuszcze zawierające więcej niż jedno wiązanie podwójne.

Izomery kwasów tłuszczowych typu trans mają negatywne działanie na organizm, powinny być całkowicie wyeliminowane z diety, bądź nie powinny przekraczać 1% energii diety:

podnoszą stężenie LDL,

obniżając stężenie HDL, 

zwiększają ryzyko zachorowania na choroby układu krążenia, 

zwiększają stężenie triglicerydów,

mają działanie prozapalne,

zmniejszają elastyczność błon komórkowych.

Nasycone kwasy tłuszczowe nie są niezdrowe, ale organizm jest w stanie syntetyzować je samodzielnie; dlatego w zdrowej diecie powinny dominować nienasycone kwasy tłuszczowe, których organizm nie jest w stanie syntezować z względu na brak odpowiedniego enzymu.

1 g tłuszczu to 9 kcal

 

Zapotrzebowanie na tłuszcze jest zależne od wielu czynników, między innymi: stan zdrowia, wiek, stan gospodarki energetycznej organizmu, aktywność fizyczna, stan fizjologiczny, płeć.

Ninasycone kwasy tłuszczowe:

kwasy jednonienasycone (monoenowe)- kwas palmitooleinowy, kwas erukowy, 

kwas nerwonowy, kwas oleinowy,

kwasy dwunienasycone (dienowe)- kwas linolowy,

kwasy trójnienasycone (trienowe)- kwas α-linolenowy, kwas γ-linolenowy,

kwasy czteronienasycone (tetraenowe)- kwas arachidonowy.

NNKT- niezbędne nienasycone kwasy tłuszczowe, to grupa wysoko nienasyconych kwasów tłuszczowych zawierająca od 2-4 wiązań podwójnych; mają unikalne właściwości fizyczne i biologiczne. Organizm człowieka nie ma możliwości syntetyzowania tych związków ze względu na brak odpowiednich enzymów- muszą być dostarczane wraz z pożywieniem lub suplementacją, są niezbędne do prawidłowego funkcjonowania organizmu człowieka.

Wielonienasyconych kwasy tłuszczowe to kwasy Omega

Kwasy Omega 3 

kwas kwas α-linolenowy (ALA),

kwas eikozapentaenowy (EPA),

kwas dokozaheksaenowy (DHA).

Kwasy Omega 6

kwas linolowy (LA),

kwas γ-linolenowy (GLA),

kwas arachidonowy (AA).

NNKT w organizmie człowieka:

są prekursorami witamin A, D, E, K,

kardioprotekcja (niższa zachorowalność na choroby układu krążenia),

umożliwiają gromadzenie energii, stanowiąc zapasowy materiał energetyczny organizmu,

wspomagają układ krwionośny, zmniejszają napięcie naczyń, wpływają na obniżenie ciśnienia tętniczego krwi,

spowalniają procesy tworzenia się czynników prozakrzepowych w organizmie, obniżają stężenie trójglicerydów,

działanie przeciwmiażdżycowe,

posiadają funkcję budulcową,

biorą udział w syntezie związków eikozanoidów wykazujących działanie pro- jak i przeciwzapalne,

wspomagają pracę mózgu, oddziaływując na układ nerwowy,

produkują hormony oraz kwasy żółciowe,

wpływają na pracę układu odpornościowego,

stanowią materiał budulcowy błon komórkowych,

spełniają funkcje metaboliczne,

źródło energii,

funkcja termiczna,

zmniejsza ryzyko zapalenia stawów i chorób o podłożu reumatoidalnym, wspomagają wchłanianie wapnia,

profilaktyczne w stosunku do chorób wieku starczego.

Objawy niedoborów NNKT:

osłabienie, ogólne zmęczenie,

problemy z pamięcią i koncentracją,

obniżoną odporność,

wahania nastrojów,

skurcze mięśni,

choroby skóry.

Objawy niedoboru NNKT dla skóry:

– przesuszenie,

– podrażnienie,

– odwodnienie skóry,

– nadmierna keratynizacja,

– przedwczesne starzenie się skóry,

– utrata jędrności i elastyczności,

– łuszczenie się skóry,

– spotęgowanie zmian alergicznych i wysypki skórne,

– problemy z gojeniem i regeneracją.

NNKT w kosmetologii:


– zapobiegają transepidermalnej utracie wody (TEWL) i pomagają zatrzymać wodę w naskórku,

– wzmacniają funkcjonowanie bariery ochronnej naskórka, utrzymują równowagę hydrolipidową,

– są komponentem cementu międzykomórkowego, biorą udział w syntezie ceramidów,

– odgrywają istotną rolę w procesach metabolicznych skóry,

– hamują procesy starzenia się skóry,

– łagodzą objawy dermatoz jak łuszczyca czy atopowe zapalenie skóry,

– zwiększają odporność skóry, zmniejszają podatność na podrażnienia,

– przyspieszają regenerację i proces gojenia,

– wykazują działanie antyoksydacyjne, wzmacniają ochronę przeciwrodnikową,

– regulują proces złuszczania się naskórka,

– uczestniczą w produkcji kolagenu i elastyny, wpływają na jędrność i elastyczność skóry,

– łagodzą oznaki stresu oksydacyjnego,

– odżywiają, nawilżają, regenerują,

– działają przeciwzapalnie,

– wygładzają skórę i nadają miękkości,

– regulują płynność struktury błony komórkowej.

Źródło zdrowych tłuszczy

oleje roślinne i masła o zawartości tłuszczu 80%,

ryby i owoce morza,

orzechy, pestki i nasiona,

produkty mleczne i jaja,

awokado.